David Bowie, gofal lliniarol, a llythyr sydd wedi teithio ar draws y byd
21 Hydref 2026
Fel rhan o'n hymgyrch pen-blwydd yn 70 oed, rydym yn rhannu atgofion sy’n adlewyrchu’r tosturi, y caredigrwydd a’r ddynoliaeth sydd wedi bod wrth galon Gwasanaeth Canser Felindre dros y saith deg mlynedd diwethaf. Dyma stori un cydweithiwr.
Fe wnaeth newyddion marwolaeth David Bowie ddominyddu’r penawdau ar draws y byd ym mis Ionawr 2016. Roedd ei effaith mor fawr nes bod y cerddor poblogaidd hwnnw'n cael ei grybwyll yn aml mewn sgyrsiau ymhlith cleifion, teuluoedd a staff yng Nghanolfan Ganser Felindre, hyd yn oed ar y coridor hir sy'n arwain at yr adran cleifion allanol.
I un ymgynghorydd gofal lliniarol, arweiniodd y sgyrsiau hynny yn y pen draw at lythyr a gyrhaeddodd ymhell y tu hwnt i furiau Felindre, ac a gafodd effaith ar gynulleidfaoedd ar draws y byd. Daeth yn rhan unigryw o etifeddiaeth David Bowie, gan helpu mwy o bobl i ymgysylltu â realiti marwolaeth, marw, a gofal lliniarol a'i ddeall yn well.
Ar y pryd, roedd yr Athro Mark Taubert yn cefnogi pobl gydag afiechydon sy’n cyfyngu ar fywyd ac fel rhan o hynny, yn eu helpu i wneud penderfyniadau anodd am yr hyn oedd o’u blaenau. Roedd un claf wedi cael diagnosis diweddar o ganser datblygedig yn Felindre, ac yn ceisio dod i delerau gyda beth oedd y newyddion hynny'n ei olygu iddi hi a'i hanwyliaid.
"Fe wnaethon ni siarad am ei ddiagnosis, ond rhywsut, symudodd y sgwrs ymlaen at David Bowie," cofiodd Mark, sydd wedi bod yn gweithio yn Felindre ers 2016.
Wrth i fanylion marwolaeth Bowie ddod yn gyhoeddus, sylwodd Mark ar bobl yn trafod pynciau sy'n aml yn anodd siarad amdanynt yn fwy agored, gan gynnwys canser, yr eiliadau pan rydych chi ar fin marw, misoedd olaf bywyd, a beth sydd fwyaf pwysig ar y diwedd.
"Fe darodd fi fod pobl yn sydyn yn cael sgyrsiau rydyn ni'n aml yn tueddu eu hosgoi," meddai.
Wrth ysgrifennu nodiadau ar gyfer ei asesiad blynyddol i ddechrau, dechreuodd Mark fyfyrio ar brofiadau ei gleifion, ei ffrindiau a'i gydweithwyr. Yn raddol, datblygodd y myfyrdodau hynny i fod yn llythyr personol wedi’i gyfeirio at Bowie.
Y canlyniad oedd ' Llythyr diolch at David Bowie gan feddyg gofal lliniarol ,' darn cyffrous a oedd yn archwilio themâu oedd yn cynnwys marwolaethau, urddas, teulu, a phwysigrwydd sgyrsiau gonest.
Roedd y llythyr hefyd yn tynnu sylw at yr ymgyrch #TalkCPR, sy'n annog pobl i drafod adfywio cardiopwlmonaidd a dymuniadau diwedd oes yn agored gyda'u hanwyliaid a gweithwyr gofal iechyd proffesiynol.
Ymateb annisgwyl
Ar ôl cael ei gyhoeddi gan y British Medical Journal (BMJ), denodd y llythyr sylw enfawr yn gyflym. Cafodd ei rannu gan bapur newydd yr Independent a'r elusen Marie Curie, cyn cael ei ail-drydaru gan Duncan Jones, mab David Bowie.
Am sawl diwrnod, fe wnaeth Mark ddarganfod ei hun yng nghanol ffrae yn y cyfryngau rhyngwladol. "Aeth fy ffôn, fy nghyfryngau cymdeithasol, a fy e-bost i gyd yn wallgof," meddai. "Roedd hyd yn oed newyddiadurwyr yn troi fyny ar stepen fy nrws.”
Roedd sefydliadau’r cyfryngau o bob cwr o'r byd eisiau siarad gydag ef, gan gynnwys CNN, Reuters, ac El Mundo, Sbaen.
Cysylltodd Peter Barrett-Lee, Cyfarwyddwr Meddygol Felindre ar y pryd gyda Mark, ac roedd braidd yn ddryslyd ynghylch pam roedd nifer o sefydliadau newyddion rhyngwladol yn ceisio cysylltu ag ef i wneud sylwadau.
"Fel meddygon, rydyn ni fel arfer yn cael ein dysgu i osgoi'r cyfryngau, felly roedd hynny'n sicr yn mynd â fi i dir anghyfarwydd," meddai Mark wrth fyfyrio.
Er gwaethaf y sylw, yr hyn oedd bwysicaf oedd ymateb cleifion, teuluoedd a gweithwyr gofal iechyd proffesiynol: "Daeth yn amlwg yn gyflym fod pobl eisiau siarad am ofal lliniarol."
Etifeddiaeth barhaol
Parhaodd y llythyr i ddod o hyd i gynulleidfaoedd newydd ymhell ar ôl ei effaith gychwynnol.
Cafodd ei ddarllen yn gyhoeddus gan actorion a pherfformwyr, gan gynnwys Benedict Cumberbatch yng Ngŵyl y Gelli a Jarvis Cocker yn Letters Live. Defnyddiodd cyfansoddwr recordiad hyd yn oed o lais Mark fel rhan o gyfansoddiad cerddoriaeth glasurol, a gafodd ei ddarlledu ar BBC Radio 3 a'i berfformio'n rhyngwladol.
Derbyniodd Mark ohebiaeth o bob cwr o'r byd, gan gynnwys llythyrau gan bobl yn Awstralia a Chanada.
Efallai mai'r peth gorau oll fu ei ddefnydd mewn addysg. Fel athro rheolaidd i fyfyrwyr meddygol a chlinigwyr ôl-raddedig, mae Mark wedi clywed gan bobl sy'n defnyddio'r llythyr i helpu i egluro ystyr a phwrpas gofal lliniarol.
"Dywedodd llawer o bobl wrthai ei fod wedi rhoi geiriau iddyn nhw am rywbeth nad oedden nhw erioed wedi gwybod sut i siarad amdano o'r blaen," cofiodd. "Dywedodd eraill y gall cerddoriaeth a cherddorion cyfoes neu bobl enwog fod yn ffordd wahanol o drafod sut fyddai diwedd bywyd yn edrych".
Mae pethau arbennig yn digwydd mewn llefydd arbennig
Wrth edrych yn ôl, mae Mark yn credu nad gyda David Bowie y dechreuodd y stori, ond gyda sgwrs gyda chlaf. Ysbrydolodd y profiadau a'r myfyrdodau a rannwyd bob dydd gan gleifion a theuluoedd at greu darn ysgrifenedig a wnaeth atseinio ymhell y tu hwnt i Gymru yn y pen draw.
"Mae pethau arbennig yn digwydd mewn llefydd arbennig," meddai Mark wrth gloi, gan fyfyrio ar rôl bwysig Felindre mewn darparu gwasanaethau canser arbenigol i dros 1.5 miliwn o bobl.
Eich stori chi yw ein hanes ni
Mae stori Gwasanaeth Canser Felindre wedi cael ei siapio gan filoedd o gleifion, teuluoedd, staff, gwirfoddolwyr a chefnogwyr. Fel rhan o'n hymgyrch pen-blwydd yn 70 oed, rydym yn casglu atgofion, lluniau a straeon sy'n helpu i adrodd stori Felindre drwy'r bobl sy'n ei hadnabod orau.