Torri Ffiniau mewn STEM: Cwrdd â Freja, Peiriannydd Cyflymydd Llinol Benywaidd Cyntaf Felindre

8 Mawrth 2026

Ar gyfer Diwrnod Rhyngwladol y Menywod, rydym yn dathlu'r menywod ar draws Gwasanaeth Canser Felindre sy'n gwthio ffiniau, yn codi eraill, ac yn gwneud gwahaniaeth gwirioneddol bob dydd.

Un o'r arloeswyr hynny yw Freja, Peiriannydd Cyflymydd Llinol (Linac) benywaidd cyntaf erioed Felindre - rôl hanfodol i ddarparu triniaeth radiotherapi ddiogel a chywir i'n cleifion. Siaradom â hi am ei phrofiad fel menyw sy'n astudio ac yn gweithio mewn maes STEM (Gwyddoniaeth, Technoleg, Peirianneg a Mathemateg).

Dechreuodd taith Freja i fyd peirianneg, fel mae hi'n dweud, gydag un arferiad syml: gofyn pam . “Rydw i wedi bod â diddordeb mewn gwyddoniaeth a mathemateg erioed, ers pan oeddwn i'n blentyn,” mae hi'n chwerthin. “Roeddwn i bob amser yn arfer gofyn pam am bopeth. Roedd peirianneg yn gwneud synnwyr.”

Ar ôl astudio Mathemateg a Bioleg ar lefel Safon Uwch, symudodd ymlaen i Brifysgol Abertawe i astudio Peirianneg Feddygol, ac yna gradd Meistr mewn Ffiseg Ymbelydredd Meddygol. Er ei bod hi'n gwybod ei bod hi eisiau gweithio gydag offer meddygol, ni fwriadodd arbenigo mewn Cyflymyddion Llinol i ddechrau. “Doeddwn i ddim hyd yn oed yn sylweddoli bod rolau'n canolbwyntio'n llwyr ar hyn,” meddai. “Mae peirianneg feddygol yn eang - gallwch chi fynd i mewn i ddylunio, dyfeisiau meddygol, cymaint o lwybrau. Ond yn bendant fe wnaeth y radd Meistr fy ngwthio fwy tuag at oncoleg.”

Dechreuodd Freja weithio i Ganolfan Canser Felindre ym mis Mai 2025, ac nid yw hi erioed wedi edrych yn ôl.

Gan lywio lleoedd a oedd yn cael eu dominyddu gan ddynion drwy gydol ei haddysg, roedd Freja yn aml yn un o ychydig o fenywod yn ei charfan. “Rhannwyd modiwlau peirianneg blwyddyn gyntaf gyda myfyrwyr peirianneg awyrofod a sifil, ac roedd bron pob un o’r dosbarthiadau hynny’n ddynion. Rydych chi’n bendant yn teimlo fel lleiafrif.” Fodd bynnag, canfu Freja fod hyn hefyd yn creu cyfeillgarwch. “Roedd y merched ar y cwrs yn naturiol yn glynu at ei gilydd. Cawsom sgyrsiau grŵp a chefnogom ein gilydd drwy’r modiwlau anodd; roedd yna ymdeimlad gwirioneddol o undod.”

Roedd ymuno â thîm peirianneg hollol ddynion yn frawychus, ond roedd Freja wedi’i llethu gan y gefnogaeth a gafodd gan ei chydweithwyr. “Rwy’n mewn tîm sy’n cael ei ddominyddu gan ddynion, ond a dweud y gwir, maen nhw wedi bod yn wych,” meddai. “Dydw i erioed wedi cael fy ngwneud i deimlo’n wahanol.”

Ac mae gweddill y Gwasanaeth Canser wedi cael effaith hefyd. “Pan fydda i’n gweithio ar y peiriannau, mae’r radiograffwyr – yn enwedig y menywod – yn aml yn dweud pa mor hapus ydyn nhw i weld peiriannydd benywaidd. Mae rhai wedi gweithio yma ers blynyddoedd ac erioed wedi gweld un o’r blaen. Mae’n hyfryd.”

Neges Freja i ferched a menywod ifanc sy'n ystyried STEM? "Peidiwch â chael eich digalonni os yw pwnc neu swydd yn teimlo'n cael ei dominyddu gan ddynion. Peidiwch â theimlo'n ddigalon. Torrwch ffiniau. Mae hi'n 2026: os ydych chi eisiau bod yn beiriannydd a gwisgo trowsus safle a chapiau blaen dur - gwnewch hynny."

I Freja, nid y peiriannau yw calon y swydd - ond y bobl. “Mae yna deimlad cymunedol mor gyfeillgar yn Felindre,” meddai. “Llawer o bobl ifanc, llawer o bositifrwydd.” Ond mae’r rhan fwyaf ystyrlon o’i gwaith yn digwydd yn dawel, yn y cefndir. “Bob tro dw i’n clywed y gloch yn canu pan fydd claf yn gorffen triniaeth, mae’n fy atgoffa pam rydyn ni’n gwneud hyn. Er nad ydyn ni’n wynebu’r claf, mae peirianwyr yn chwarae rhan mor hanfodol yn nhaith y claf. Dw i wir yn teimlo fy mod i’n gwneud gwahaniaeth i fywydau pobl, ac ni allwch guro’r teimlad hwnnw.”

Mae stori Freja yn un o chwilfrydedd a dewrder i roi cynnig ar rywbeth newydd - rhinweddau rydyn ni'n eu hanrhydeddu yn Felindre ar Ddiwrnod Rhyngwladol y Menywod hwn. Drwy gamu i mewn i ofod lle nad oes unrhyw fenyw yn Felindre wedi bod o'r blaen, nid yn unig mae hi'n rhagori yn ei rôl; mae hi'n helpu i ddangos ein hymrwymiad i greu cyfleoedd i bawb, waeth beth fo'u cefndir neu eu rhyw. Mae ei thaith yn adlewyrchu ein huchelgais i agor drysau, hyrwyddo amrywiaeth, a sicrhau y gall cenedlaethau'r dyfodol o fenywod weld peirianneg - a phob rhan o Wasanaeth Canser Felindre - fel lle maen nhw'n perthyn iddo.

Dywedodd Dr Samantha Warren, Pennaeth Ffiseg Radiotherapi yng Ngwasanaeth Canser Felindre:

"Mae Freja yn enghraifft wych o sut i ddilyn eich diddordebau eich hun, hyd yn oed os nad oes (ar y dechrau) yn ymddangos bod llawer o fodelau rôl. Ond yn aml, rydw i wedi ei chael hi'n haws nag yr oeddwn i wedi'i ddychmygu i gwrdd â chydweithwyr a ffrindiau cefnogol ar ôl i chi ddechrau gweithio mewn maes rydych chi wir yn ei fwynhau. Mae stori Freja hefyd yn tynnu sylw at swyddi gwerth chweil mewn gofal iechyd sydd ar gael i wyddonwyr, peirianwyr a thechnegwyr, nad ydyn nhw bob amser yn cael eu cydnabod fel rhai mor hanfodol mewn gofal canser."