Mae NICE (Sefydliad Cenedlaethol dros Ragoriaeth mewn Iechyd a Gofal) wedi cyhoeddi bod triniaeth ar gyfer canser y fron datblygedig a ddechreuodd ei hoes yng Nghaerdydd dros 10 mlynedd yn ôl, wedi'i chymeradwyo i'w defnyddio gan y GIGs yng Nghymru a Lloegr.
“Mae’n newyddion gwych bod canlyniadau treial FAKTION bellach wedi arwain at gymeradwyaeth NICE, sy’n golygu y bydd cleifion canser y fron ym Mhrydain bellach yn gallu cael mynediad at capivasertib drwy’r GIG,” meddai’r Athro Rob Jones, Prif Ymchwilydd Cyd-dreial FAKTION a Chyfarwyddwr Meddygol Cyswllt ar gyfer Ymchwil ac Arloesi yng Nghanolfan Canser Felindre.
“Arweiniwyd FAKTION o Gaerdydd a dangosodd y gallai cleifion â chanser sy’n cynnwys un neu fwy o dri biomarcwr ddisgwyl dyblu eu hoes pe bai capivasertib yn cael ei ychwanegu at eu therapi hormonau. Cadarnhawyd y canfyddiadau hyn wedyn mewn treial Cyfnod 3 mwy ac mae canlyniadau’r ddau dreial wedi bod yn hanfodol wrth ennill cymeradwyaeth NICE.
“Pan fydd claf wedi cael diagnosis o ganser metastatig, mae cleifion yn aml yn poeni fwyaf am faint o amser sydd ganddynt ar ôl. Er nad ydym yn gallu cynnig iachâd, bydd y feddyginiaeth newydd hon yn prynu amser ychwanegol pwysig iawn i bobl y gallant ei dreulio gyda'u teuluoedd a'u ffrindiau.”
Dechreuodd treial clinigol Cyfnod I FAKTION a noddwyd gan Felindre yn 2014 a dangosodd y canlyniadau y gallem gyfuno therapi hormonau safonol yn ddiogel ag atalydd AKT AstraZeneca, capivasertib.
Y cam nesaf oedd treial Cyfnod II a ddaeth i ben yn 2018, a ddangosodd y gallai cleifion a dderbyniodd y driniaeth gyfunol ddisgwyl cael eu canser dan reolaeth a byw ddwywaith cyhyd â'r rhai a oedd yn derbyn therapi hormonau yn unig. Roedd AstraZeneca yn gyffrous gan ganlyniadau treial FAKTION a dechreuon nhw dreial byd-eang Cyfnod III a gadarnhaodd ganfyddiadau FAKTION ac arweiniodd at drwyddedu'r driniaeth gyffuriau gan Asiantaeth Gyffuriau Ffederal yr Unol Daleithiau (FDA) i'w defnyddio mewn cleifion â chanser y fron datblygedig ER positif, HER2 negatif ym mis Mehefin 2023. Dilynodd cymeradwyaethau yn 2024 gan Asiantaeth Feddygol Ewrop ac Asiantaeth Rheoleiddio Meddyginiaethau a Chynhyrchion Gofal Iechyd y DU (MHRA), gyda chymeradwyaeth NICE yn ofynnol i alluogi cleifion y GIG i dderbyn y driniaeth.
Mae Prifysgol Leeds wedi cael cyhoeddiad wedi'i dderbyn gan yr Oncolyfrgell yn rhybuddio rhag defnyddio IO (Penbrolizumab, Nivolumab, Ipilimumab ac ati) mewn poblogaeth oedrannus fregus. Nid yw nifer yr achosion o wenwyndra difrifol yn uwch yn y grŵp hwn, ond mae'r effaith wirioneddol o ran goroesiad, ansawdd bywyd, a derbyniadau i'r ysbyty yn sylweddol uwch. Yn fwy na'r oedran, y ffactor bregusrwydd sy'n dylanwadu ar ganlyniadau niweidiol. Argymhellir asesiad Onco-Geriatreg ar y cychwyn.
Mae'r papur llawn ar gael drwy'r ddolen hon:https://oncodaily.com/oncolibrary/immune-checkpoint-inhibitor-associated-toxicities254339
Mae Sky News wedi cyhoeddi erthygl newyddion ar dreial Cenedlaethol TARGET o'r enw 'Gallai prawf gwaed syml sy'n achub bywyd' drawsnewid a phersonoli gofal canser os bydd y treial yn llwyddo.
Mae'r erthygl yn sôn am sut y gallai'r 'biopsi hylif' drawsnewid triniaeth canser, gyda'r nod o bersonoli gofal canser ar draws y GIG - achub bywydau a gwneud triniaeth yn llai peryglus ac ymwthiol.
I weld yr erthygl cliciwch ar y ddolen ganlynol: https://news.sky.com/story/life-saving-simple-blood-test-could-transform-and-personalise-cancer-care-if-trial-succeeds-13313872
Cafodd crynodeb poster Claire Bryant, Hwylusydd Ymchwil Gwasanaeth Ymchwil Ymddiriedolaeth GIG Prifysgol Felindre, ei dderbyn ar gyfer Cynhadledd Ymchwil Canser Cymru a gynhaliwyd ar 03 Mawrth 2025.
Teitl y crynodeb yw 'Cyflymu ymchwil canser: pŵer cudd yr Hwylusydd Ymchwil' - Troi'r fiwrocratiaeth yn olau gwyrdd - treialon cyflymach, canlyniadau gwell i gleifion'.
Derbyniwyd y poster yn y gynhadledd.
Claf o Ganolfan Ganser Felindre yw'r cyntaf o Gymru i gymryd rhan yn y treial clinigol APPROACH, sy'n ymchwilio i fanteision posibl therapi trawst proton i bobl â thiwmorau ar yr ymennydd. Dan arweiniad ymchwilwyr ym Mhrifysgol Leeds, mae'r treial yn canolbwyntio ar gleifion ag oligodendroglioma, math o diwmor ar yr ymennydd.
Rhannodd Bethan Thomas, a ymunodd â'r treial, ei phrofiad: "Roedd bod yn rhan o'r treial yn golygu, hyd yn oed pe bawn i'n cael fy newis ar hap i dderbyn radiotherapi, y byddwn i'n cael fy monitro'n agos gydag ymweliadau rheolaidd gyda'r ymgynghorydd a sganiau rheolaidd am bum mlynedd. Nid yw therapi trawst proton ar gael yn eang i bawb, ac yn sicr nid yw ar gael yng Nghymru, felly i gael y potensial i gymryd rhan yn y treial a chael y driniaeth orau, roedd yn dipyn o benderfyniad amlwg i mi!"
Gall radiotherapi ymennydd safonol ar gyfer oligodendroglioma achosi sgîl-effeithiau hirdymor, gan gynnwys problemau cof ac anawsterau wrth brosesu gwybodaeth. Mae therapi trawst proton, math uwch o radiotherapi, yn targedu tiwmorau'n fwy manwl gywir, gan arbed meinwe ymennydd iach a lleihau sgîl-effeithiau o bosibl.
Yn ystod y treial, caiff cleifion eu rhoi ar hap yn ddau grŵp: un yn derbyn radiotherapi a chemotherapi safonol, a'r llall yn derbyn therapi trawst proton a chemotherapi. Bydd ymchwilwyr, gan gynnwys cyd-ymchwilydd Felindre, Dr James Powell, yn gwerthuso sgîl-effeithiau, ansawdd bywyd a chyfraddau goroesi dros bum mlynedd.
"Mae gan y treialon arloesol hyn y potensial i wella gofal yn sylweddol i gleifion sydd â'r math hwn o diwmor ar yr ymennydd," meddai Dr James Powell. Wedi'i ariannu gan y Sefydliad Cenedlaethol ar gyfer Ymchwil Iechyd a Gofal (NIHR) a'r Cyngor Ymchwil Feddygol (MRC), mae treial APPROACH yn cynrychioli cam cyffrous ymlaen wrth ddatblygu gofal canser.
Mae Felindre hefyd yn rhan o dreial HIT-Meso, sy'n archwilio therapi trawst proton ar gyfer canser yr ysgyfaint, gan ddangos ei ymrwymiad i ymchwil arloesol.
Canolfannau Canser Felindre yw'r safle cyntaf yn y DU i recriwtio cleifion i astudiaeth BICCC dan arweiniad Caerdydd, treial clinigol sy'n ymchwilio i ddull newydd o wella goroesiad di-glefyd i'r cleifion cyntaf yn y DU i BICCC, treial clinigol colon a rhefrwm newydd sydd â'r nod o gynyddu goroesiad di-glefyd.
Mae canser y colon a'r rhefr yn un o brif achosion marwolaethau sy'n gysylltiedig â chanser ledled y byd. Yng nghyfnodau cynnar y clefyd, gellir gwella llawer o gleifion gyda llawdriniaeth. Fodd bynnag, yn y camau diweddarach, gall y canser ddychwelyd neu waethygu hyd yn oed ar ôl llawdriniaeth a chemotherapi. Un ffordd bosibl o atal ailwaelu yw trwy wneud system imiwnedd y claf yn well wrth ganfod a dinistrio unrhyw gelloedd canser a allai fod yn weddill ar ôl tynnu'r canser.
Nod y treial Ymyrraeth Fer gyda Cycloffosfamid mewn cleifion â Chanser y Colon a'r Rhefr a gwblhaodd driniaeth (BICCC ) yw profi a all rhoi dos isel o cycloffosfamid - cyffur cemotherapi - wella gallu'r system imiwnedd i ganfod a dinistrio unrhyw gelloedd canser sy'n weddill ar ôl llawdriniaeth a chemotherapi. Mae'r astudiaeth yn canolbwyntio ar gleifion canser y colon a'r rhefrwm cam 2 - 4 ac mae'n cael ei chynnal ar draws 10 safle yn y DU gan gynnwys Caerdydd ac Abertawe.
Caiff cyfranogwyr eu neilltuo ar hap i naill ai ofal safonol (monitro gweithredol) neu driniaeth cyclophosphamide pedair wythnos wedi'i gwasgaru dros naw wythnos. Y prif nod yw asesu a yw'r cyffur yn gwella goroesiad di-glefyd trwy ysgogi gweithgaredd celloedd T yn erbyn celloedd canser. Bydd cyfranogwyr a recriwtir yn cael eu gweld neu weithiau'n cael eu ffonio bum gwaith dros gyfnod o 13 wythnos i'w monitro ac i dderbyn eu triniaeth ar hap ar ffurf tabled y maent yn ei chymryd gartref, gyda dilyniant o dair blynedd.
Dywedodd yr Athro Rob Jones, Ymgynghorydd mewn Oncoleg Feddygol a Chyfarwyddwr Meddygol Cyswllt ar gyfer Ymchwil ac Arloesi yn Ymddiriedolaeth GIG Prifysgol Felindre:
"Rydym wedi recriwtio pum claf i'r astudiaeth newydd hon dan arweiniad Caerdydd, y safle cyntaf yn y DU i recriwtio. Mae wedi bod yn wych gweithio gyda'r Athro Andy Godkin yn y gorffennol ac rydym yn gobeithio y bydd y treial hwn yr un mor llwyddiannus â'n cydweithrediad blaenorol. Goddefodd cleifion yn yr astudiaeth flaenorol driniaeth yn dda iawn gyda sgîl-effeithiau lleiaf posibl. Gobeithio y bydd y treial hwn yn dangos y bydd ymyrraeth fer yn dilyn triniaeth safonol bendant yn arwain at gleifion ychwanegol sy'n cael eu hiacháu."
Ychwanegodd yr Athro Andy Godkin, y Prif Ymchwilydd o Brifysgol Caerdydd a Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro:
“Mae wedi bod yn ymgyrch eithaf hir i gychwyn y treial hwn, a diolch i bawb am eu hamynedd, ac i Ymchwil Canser Cymru am lynu wrtho. Mae Ysbyty Felindre wedi arwain y ffordd, gan fod y cyntaf o 10 canolfan i agor, ac eisoes wedi recriwtio sawl claf. Diolch o galon i Rob Jones a holl staff Felindre, ac wrth gwrs, y cleifion.”
Mae'r astudiaeth wedi'i hariannu gan Ymchwil Canser Cymru ac mae'n cynrychioli cam pwysig ymlaen ym maes gofal canser y colon a'r rhefrwm.
Fel rhan o Fis Ymwybyddiaeth Canser yr Ysgyfaint, mae Canolfan Canser Felindre yn falch o dynnu sylw at ei rôl yn y treial clinigol arloesol HIT Meso, astudiaeth Cyfnod 3 sy'n archwilio'r defnydd o therapi trawst proton i drin mesothelioma plewrol. Mae'r math anwelladwy hwn o ganser yr ysgyfaint yn effeithio ar y bilen sy'n amgylchynu'r ysgyfaint, a achosir yn aml gan amlygiad i asbestos mewn diwydiannau fel adeiladu llongau, adeiladu a chynhyrchu dur.
Pwysleisiodd Dr Paul Shaw, “Os bydd yn llwyddiannus, gallai therapi trawst proton ddod yn opsiwn triniaeth ymlaen llaw i gleifion â MPM. I rai cleifion, gallai hyn ddarparu safon newydd o driniaeth gofal sydd nid yn unig yn ymestyn bywyd, ond hefyd yn gwella ansawdd bywyd pobl sy'n byw gyda'r cyflwr hwn.
Mae ymchwil canser BioNTech yn y DU wedi denu sylw trwy gydweithrediad sylweddol ag Ymchwil Iechyd a Gofal Cymru, gyda'r nod o arloesi triniaethau canser sy'n seiliedig ar mRNA a gosod Cymru ar flaen y gad o ran gofal canser arloesol.
Yn dilyn ei lwyddiant gyda'r brechlyn COVID-19, mae ymdrechion estynedig BioNTech yn canolbwyntio ar imiwnotherapïau canser personol sy'n addasu i broffil tiwmor unigryw pob claf. Ar hyn o bryd mae Felindre yn cynnal nifer o astudiaethau o fewn y fenter hon, gan gynnwys BNT122-01, BNT113 a BNT327-01. Mae astudiaethau ychwanegol, BNT116-01 a BNT326, yn y broses o gael eu sefydlu, gan ehangu portffolio ymchwil yr Ymddiriedolaeth i gwmpasu mathau gwahanol o ganser a dulliau therapiwtig. Mae'r rhaglen ymchwil gynyddol hon yn tynnu sylw at ymroddiad Felindre i ddod â therapïau canser newydd i gleifion yng Nghymru, gan bwysleisio gofal personol a thriniaethau newydd.
Mae twf y bartneriaeth hon yn parhau i nodi datblygiad arwyddocaol i Gymru a'r genhadaeth i gefnogi ymchwil o ansawdd uchel sy'n effeithio ar fywydau cleifion ac yn hyrwyddo strategaethau triniaeth canser byd-eang.
Mae portffolio ymchwil BioNTech, yn benodol y BNT116-01 sydd ar waith ar hyn o bryd yn Velendre, wedi cael sylw mewn stori newyddion ddiweddar ar y BBC. Mae rhagor o fanylion ar gael yn: https://www.bbc.co.uk/news/articles/ce806ndv8neo
Ym mis Mai 2024 aeth cynrychiolwyr o Felindre i 13eg Gyngres Ymchwil y Byd Cymdeithas Ewropeaidd ar gyfer Gofal Lliniarol yn Barcelona i siarad am eu hymchwil.
Dangosodd Dr Elin Harding, Cymrawd Ymchwil Gofal Lliniarol cyntaf yng Nghanolfan Canser Felindre, ei phroses ymchwil ar dderbynioldeb bandiau arddwrn Cod QR ar gyfer cleifion gofal lliniarol. Nod y prosiect yw dod o hyd i ateb i rannu gwybodaeth rhwng arbenigwyr a gweithwyr gofal iechyd brys i wella gofal cleifion a lleihau derbyniadau ysbyty diangen neu osgoiadwy. Cam cyntaf y prosiect oedd darganfod a oedd y system arfaethedig - system band arddwrn cod QR gofal lliniarol electronig - yn dderbyniol i gleifion lliniarol, â chyflyrau malaen ac anfalaen. Canfu'r astudiaeth fod cleifion yn gadarnhaol iawn am y system ac felly rydym yn gweithio tuag at y cam nesaf sy'n cynnwys gweithio gydag Ymddiriedolaeth Gwasanaeth Ambiwlans Cymru (WAST) i ddeall pa gynnwys a fformat y byddent yn ei chael yn ddefnyddiol i gynorthwyo eu gofal a'u gwneud penderfyniadau mewn sefyllfa argyfwng.
Rhoddodd Dr Stephanie Sivell - Cymrawd Ymchwil Anghlinigol Gofal Lliniarol newydd ei phenodi yng Nghanolfan Canser Felindre a Chanolfan Ymchwil Canser Marie ym Mhrifysgol Caerdydd - gyflwyniad craff ar ei gwaith blaenorol ar Serenity, rhaglen a ariennir gan Ewrop gan HORIZON, dan arweiniad yr Athro Simon Noble (Prifysgol Caerdydd) a'r Athro FA Klok (Prifysgol Leiden, yr Iseldiroedd). Cyflwynodd Dr Sivell waith o drydydd pecyn gwaith Serenity ynghylch deall barn cleifion a chlinigwyr ar therapi gwrth-thrombotig mewn canser datblygedig a ffyrdd pragmatig o weithio gyda'r tîm ymchwil ar draws pedair gwlad (Denmarc, Ffrainc, Sbaen a'r DU). Cyflwynwyd canlyniadau pellach o'r dadansoddiadau hefyd mewn dau boster yn y gynhadledd gan gydweithwyr yng Nghanolfan Ymchwil Marie Curie ym Mhrifysgol Caerdydd (Elin Baddeley). Mae Felindre wedi bod yn allweddol wrth recriwtio cleifion i'r astudiaeth ryngwladol hon.
Cafodd prosiect QuicDNA, menter arloesol sy'n anelu at wella diagnosis canser yr ysgyfaint yng Nghymru, ei amlygu'n ddiweddar mewn fideo gan Life Sciences Hu Wales fel rhan o gyfres newydd ar arloesiadau canser. Wedi'i ddatblygu yng Nghanolfan Canser Felindre, mae QuicDNA yn ceisio chwyldroi canfod a thrin canser yr ysgyfaint trwy fiopsïau hylif, gan alluogi profion cyflymach, lleiaf ymledol trwy samplau gwaed. Gallai'r dull hwn fyrhau amserlenni diagnostig a gwella canlyniadau cleifion, yn arbennig o hanfodol i Gymru lle mae canser yr ysgyfaint yn parhau i fod yn brif achos marwolaethau canser.
Mewn cyfweliad calonogol, rhannodd Craig Maxwell, claf o Felindre, y mae ei waith codi arian wedi bod yn allweddol wrth gefnogi QuicDNA, ei daith. Wedi cael diagnosis o ganser yr ysgyfaint terfynol yn 2022, lansiodd Craig ymgyrch bwrpasol a gododd bron i £1 miliwn trwy ddigwyddiadau fel taith gerdded a beicio ar hyd Llwybr Arfordir Cymru. Mae'r ymdrech hon, sy'n cefnogi cronfa Genomeg Teulu Maxwell mewn cydweithrediad ag Elusen Canser Felindre, yn enghraifft o genhadaeth Craig i wella gwasanaethau canser i gleifion y dyfodol. "Mae cyfraniadau Craig yn unigryw ac yn ysbrydoledig," meddai'r Athro Tom Crosby, gan danlinellu effaith drawsnewidiol ymroddiad Craig. Gellir dod o hyd i'r cyfweliad yn https://www.youtube.com/watch?v=hMQk5uhirtY
Anrhydeddwyd y prosiect yn ddiweddar hefyd gyda Gwobr Canser Moondance fawreddog am 'arloesi a gwella'. Canmolodd arweinydd QuicDNA, Dr Magna Meissner, lwyddiant y prosiect a'r cydweithrediad rhwng y byd academaidd, diwydiant a chleifion.
Bedair blynedd yn ôl, Bryan Webber oedd claf rhif un ar y treial clinigol PEARL ar gyfer canser y pen a'r gwddf yng Nghanolfan Ganser Felindre. Heddiw mae'n defnyddio ei brofiad o ddiagnosio, trin a threialon clinigol canser i gefnogi'r genhedlaeth nesaf o ddeintyddion. Mae Bryan yn ddeintydd wedi ymddeol, wedi gweithio yn y GIG am 50 mlynedd, y 30 mlynedd diwethaf mewn rôl hyfforddi. Mae'n angerddol am roi gwell dealltwriaeth i hyfforddeion deintyddol o'r rhan y gallant ei chwarae wrth ganfod canser yn gynnar, yn ogystal â'r problemau y mae cleifion yn eu profi o ganlyniad i'w triniaeth canser. Mae Bryan wedi gwirfoddoli i siarad ledled Cymru ac mae hyd yn oed wedi bod i Leeds i siarad â 150 o ddeintyddion newydd raddio.
Dywedodd Bryan: “Pan ddechreuais driniaeth ar gyfer fy nghanser, penderfynais bostio rhai lluniau ar Facebook i ddangos i fy ffrindiau beth oedd yn digwydd i mi. Postiais luniau o fy ngheg a'm taflod, yr wlserau a ddatblygodd, fy sganiau MRI a PET, popeth! Roedd fy ffrindiau deintyddol wedi'u swyno ac yn fuan roeddwn i'n cael fy ngwahodd i ddod ac adrodd fy stori i wahanol grwpiau yn y sector deintyddol, gan gynnwys myfyrwyr deintyddol."
"Mae diagnosis cynnar yn hanfodol ar gyfer triniaeth canser lwyddiannus ac mae deintyddion yn y lle iawn i sylwi ar newidiadau yng ngheg eu cleifion. Ac yna pan fyddant yn atgyfeirio claf i weld eu meddyg teulu, dyna ddiwedd y cyfan fel arfer - nid ydynt yn gweld beth sy'n digwydd ar ôl hynny."
Ym mis Mehefin 2024, ffilmiodd ITV gyda Bryan wrth iddo siarad am sut mae'n helpu myfyrwyr a graddedigion deintyddol i adnabod canser ac i ddeall yr hyn y mae'r claf yn mynd drwyddo pan fyddant yn cael triniaeth. Darlledwyd y stori newyddion ar ITV Wales at Six ac mae ar gael yn erthyglau gwe ITV yn https://www.itv.com/news/wales/2024-07-04/the-dentist-using-his-cancer-diagnosis-to-teach-others-how-to-spot-the-signs sydd hefyd yn ymdrin â'r treial clinigol PEARL y cymerodd Bryan ran ynddo.
Mae'r adborth ar ei gyflwyniadau wedi bod yn hynod gadarnhaol ac mae'n awyddus i barhau i gyfuno ei arbenigedd proffesiynol â'i stori ganser bersonol i sicrhau bod deintyddion y dyfodol wedi'u cyfarparu i helpu i ganfod canserau'r geg yn gynnar.
Mae gan Bryan sgîl-effeithiau o hyd o'i ganser – diffyg poer sy'n gwneud rhai bwydydd yn anodd eu treulio, anallu i flasu ei hoff win coch ac fel Cadeirydd Côr Meibion Caerdydd mae ei lais wedi gostwng ac mae bellach yn un o'r rhai isaf o ran taro'r nodiadau bas. Er bod rhai o'r sgîl-effeithiau'n barhaol, mae Bryan yn dweud y gall fyw gyda nhw oherwydd ei fod yn dal yma, bedair blynedd yn ddiweddarach.
Yn ogystal â'r gwaith hwn yn ei gymuned broffesiynol, mae Bryan yn parhau i eiriol dros y claf fel cynrychiolydd cleifion ar Grŵp Arweinyddiaeth Uwch ac is-bwyllgor Ymchwil, Datblygu ac Arloesi Felindre.